بهگزارش خبرنگار میراثآریا، نشست تخصصی نودوپنجمین سالگرد ثبت ملی شهر تاریخی استرآباد (گرگان)، روز چهارشنبه ۲۵ شهریورماه ۱۴۰۵ با حضور فریدون فعالی مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گلستان، مصطفی بهزادفر عضو هیئتعلمی دانشگاه علم و صنعت ایران، محمدرضا عجم سخنگوی شورای اسلامی شهر گرگان، حمید عمرانیرکاوندی معاون میراثفرهنگی استان، اعضای شورای فنی میراثفرهنگی استان، مشاوران مرمت و احیای بناهای تاریخی، پژوهشگران و کارشناسان حوزه میراثفرهنگی در محل این ادارهکل برگزار شد.
جریان زندگی، مهمترین مزیت شهر تاریخی استرآباد
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گلستان در این نشست، فرارسیدن نودوپنجمین سالگرد ثبت ملی شهر تاریخی استرآباد را تبریک گفت و بیان کرد: شهر تاریخی استرآباد با وسعت حدود ۱۵۷ هکتار، یکی از زیباترین و منسجمترین شهرهای تاریخی کشور است و مهمترین ویژگی آن، تداوم زندگی در درون این محدوده تاریخی است.
فریدون فعالی افزود: مردم همچنان در این شهر تاریخی زندگی میکنند و جریان داشتن زندگی، در کنار ارزشهای معماری، ساختار منسجم محلات و استفاده از مصالحی مانند چوب، سفال و آجر در بناهای دوره قاجار، جایگاهی متمایز به استرآباد بخشیده است.
او با قدردانی از اعضای شورای فنی میراثفرهنگی استان، مشاوران و کارشناسان فعال در شهر تاریخی استرآباد بیان کرد: تصمیمهای شورای فنی حاصل دانش، تجربه، علاقه و مسئولیتپذیری متخصصانی است که با دغدغه حفاظت از میراث ارزشمند گرگان فعالیت میکنند. انتظار میرود این شورا، علاوه بر بررسی طرحهای مربوط به تکبناها، به مسائل کلان و زیرساختی شهر تاریخی نیز بپردازد.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گلستان با اشاره به ضرورت بازنگری دورهای در شیوهنامهها و ضوابط متناسب با نیازهای شهری و خدماتی گفت: سیاست و رویه حفاظتی باید مشخص و یکپارچه باشد و در عین پایبندی به اصول حفاظت، ظرفیت مدیریت اقتضایی و پاسخگویی به شرایط جدید را نیز داشته باشد.
او همکاری میان ادارهکل میراثفرهنگی، مدیریت شهری، ادارهکل اوقاف و امور خیریه و بخش خصوصی را زمینهساز اتفاقات مثبت در شهر تاریخی استرآباد دانست و افزود: درحالحاضر با همافزایی دستگاههای اجرایی، بستههای ترغیبی و تشویقی مناسبی برای سرمایهگذاران این محدوده شکل گرفته است که باید تقویت شود. سرمایهگذاری دولتی نیز باید نقش محرک را ایفا کند تا زمینه حضور گستردهتر مالکان و سرمایهگذاران بخش خصوصی فراهم شود.
فعالی همچنین راهاندازی موزه مطبوعات گلستان در یکی از بناهای تاریخی استرآباد را پیشنهاد کرد و گفت: با تملک یک بنای مناسب و مشارکت ادارهکل میراثفرهنگی، مدیریت شهری، ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی و فعالان حوزه رسانه میتوان این موزه را در دل شهر تاریخی ایجاد کرد.
مشارکت مردم، شرط اصلی حفاظت پایدار
عضو هیئتعلمی دانشگاه علم و صنعت ایران و سخنران تخصصی این نشست نیز شهر تاریخی استرآباد را یکی از نمونههای استثنایی شهرهای تاریخی ایران برشمرد و با مرور تجربههای اجرایی خود در شهرهای دیگر کشور، گفت: هیچ برنامه حفاظتی بدون مشارکت مردم، احساس تعلق و توجه به نیازهای واقعی ساکنان به نتیجه پایدار نمیرسد.
مصطفی بهزادفر افزود: تجربه شهرهای تاریخی کشور نشان میدهد اگر ساکنان، بنا و محله تاریخی را متعلق به خود ندانند، ضوابط و برنامههای حفاظت بهتنهایی اثربخش نخواهد بود. ازاینرو مفاهیمی مانند امنیت، خوانایی، سرزندگی، دسترسیپذیری، مشارکتپذیری و هویت رقابتی باید در مرکز برنامهریزی برای شهرهای تاریخی قرار گیرد.
او تصریح کرد: ارزش یک شهر تاریخی تنها به قدمت آن محدود نمیشود، بلکه هنجارها، خاطره جمعی، کیفیتهای انسانی و فرهنگی و توانایی آن در ایجاد تعلقخاطر برای شهروندان است که به تاریخ معنا و ارزش میبخشد.
این عضو هیئتعلمی دانشگاه علم و صنعت ایران با تأکید بر ضرورت عبور از نگاه صرفاً کالبدی به شهرهای تاریخی بیان کرد: برنامهریزی و طراحی امروز باید ابعاد مختلف کالبد، منظر، فضا، اجتماع، فرهنگ، طبیعت، مدیریت و ادراک شهروندان را همزمان در نظر بگیرد. در این مسیر، بانکهای اطلاعاتی فعال، سامانههای دیجیتال، هوش مصنوعی و رویکرد «مکانسازی هوشمند» میتوانند به تحلیل دادهها و دستیابی به تصمیمهای دقیقتر کمک کنند.
او افزود: نهادهایی مانند میراثفرهنگی و شهرداری باید نقش نیروی محرک، سیاستگذار و هماهنگکننده را برعهده داشته باشند و ظرفیت علمی دانشگاهها، پژوهشگران، مشاوران و جامعه محلی را برای تصمیمگیریهای کلان بهکار گیرند.
بهزادفر موسیقی را یکی از ظرفیتهای مهم برای تقویت هویت رقابتی گرگان دانست و گفت: چهرههایی مانند زندهیاد محمدرضا لطفی، بخشی از سرمایه فرهنگی گرگان هستند و میتوان موسیقی و سایر عناصر فرهنگی را با ظرفیتهای شهر تاریخی پیوند داد تا مفهوم واقعی «بافت» از ترکیب معماری، فرهنگ و زندگی شکل گیرد.
تقویت همکاری میراثفرهنگی و مدیریت شهری
معاون میراثفرهنگی گلستان نیز ضمن تبریک نودوپنجمین سالگرد ثبت ملی شهر تاریخی استرآباد گفت: این نشست با هدف تقویت حفاظت پایدار و بهرهگیری از ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی این محدوده ارزشمند برگزار شده است.
حمید عمرانیرکاوندی افزود: با افتتاح شهرداری ناحیه بافت تاریخی استرآباد در روز ۲۴ شهریورماه، انتظار میرود همکاری و ارتباط میان میراثفرهنگی و مدیریت شهری بیشازپیش تقویت شود و برنامههای حفاظت، مرمت، احیا و ساماندهی زیرساختهای این محدوده با انسجام بیشتری ادامه یابد.
او بیان کرد: طرح ویژه شهر تاریخی استرآباد با ضوابط اختصاصی و بررسی پلاکبهپلاک، یکی از مبانی فنی مدیریت این محدوده است و پایش مستمر بناها، بررسی طرحهای مرمت در شورای فنی و نظارت بر اجرای مصوبات باید با دقت ادامه پیدا کند.
معاون میراثفرهنگی گلستان مرمت مستمر بناهای تاریخی را بهدلیل نوع مصالح، شرایط اقلیمی، رطوبت و ضرورت رسیدگی دورهای به بامهای سفالی اجتنابناپذیر دانست و گفت: در کنار بناهای در اختیار دولت، هر سال اعتباراتی برای مرمت بناهای عمومی و عامالمنفعه، مساجد، تکایا و گذرهای تاریخی اختصاص مییابد و همکاری اوقاف، مدیریت شهری، مالکان و بخش خصوصی میتواند دامنه این اقدامات را گسترش دهد.
چشمانداز ثبت جهانی برای شهر تاریخی استرآباد
مدیر پایگاه ملی شهر تاریخی استرآباد (گرگان) نیز در این نشست، گزارشی از ویژگیها، برنامهها و اقدامات حفاظتی و مرمتی این محدوده ارائه کرد و با توجه به ظرفیتهای تاریخی فرهنگی این شهر تاریخی، اظهار امیدواری کرد در آینده نزدیک زمینه ثبت جهانی این شهر تاریخی فراهم شود.
عالیه ملکشاهکویی در این خصوص افزود: چشمانداز پیشبینیشده برای شهر تاریخی استرآباد، ضمن حفظ سکونت و تقویت گردشگری پایدار، حفاظت، مرمت و احیای اصولی و فراهمکردن زمینه ثبت این محدوده در فهرست آثار جهانی است.
او در ادامه گفت: در استرآباد همچنان مجموعههای مسکونی و فضاهای عمومی و خدماتی یک شهر، ازجمله آبانبارها، گرمابهها، بازار، مدارس، تکایا، مساجد، امامزادگان و گورستان تاریخی وجود دارد؛ به همین دلیل بر استفاده از عنوان «شهر تاریخی» برای این محدوده تأکید میشود.
مدیر پایگاه ملی شهر تاریخی استرآباد (گرگان) با اشاره به تشکیل پایگاه شهر تاریخی استرآباد در سال ۱۳۹۶ و راهاندازی کارگروه استانی آن در سال ۱۳۹۹ بیان کرد: این ساختارها با هدف حفاظت مضاعف از شهر تاریخی، هماهنگی میان دستگاهها و پیگیری برنامههای مرمت و احیا شکل گرفتهاند.
او با اشاره به نقش سرمایهگذاری عمومی در ترغیب مالکان گفت: گزارش اقدامات اخیر نشان میدهد بخش خصوصی سهم قابلتوجهی در مرمت و احیای بناهای شهر تاریخی داشته و حدود ۶۰ درصد اقدامات ارائهشده با مشارکت این بخش پیش رفته است.
ملکشاهکویی تداوم آیینهایی مانند توقبندان، چهلمنبر و دستهچوبی را از جلوههای میراث ناملموس این شهر دانست و گفت: استمرار این آیینها در محلات تاریخی، افزون بر حفظ میراث معنوی، به پویایی و زندهماندن شهر تاریخی کمک کرده است.
در ادامه این نشست، اعضای شورای فنی میراثفرهنگی استان، مشاوران مرمت و احیای بناهای تاریخی، پژوهشگران و کارشناسان، مسائل، چالشها، تجربههای اجرایی و پیشنهادهای تخصصی خود را درباره شیوه مداخله در شهر تاریخی، ضوابط حفاظتی، زیرساختها، مشارکت ساکنان، مرمت مستمر و هماهنگی میان دستگاهها مطرح کردند و مصطفی بهزادفر نیز بهعنوان سخنران تخصصی نشست، به تحلیل دیدگاههای مطرحشده و ارائه پیشنهاد پرداخت.
شهر تاریخی استرآباد با وسعت بیش از ۱۵۷ هکتار، نخستین بافت تاریخی کشور است که ۲۴ شهریورماه سال ۱۳۱۰ با شماره ۴۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. مساجد، آبانبارها، قناتها، معابر، بازار، بناهای مذهبی، تکایا، گرمابهها و خانههای تاریخی یک یا چندطبقه، بخشی از ساختار این شهر تاریخی را تشکیل میدهند و تصویری ارزشمند از سازمان فضایی، معماری و شیوه زندگی شهری در این منطقه را به نمایش میگذارند.
انتهای پیام/
نظر شما